Incoterms 2020: FOB, CIF, DDP — doanh nghiệp nên chọn điều kiện nào?

Đăng ngày 14/10/2026 · Hưng Hiệp Huy Logistics

Incoterms là bộ quy tắc quốc tế quy định trách nhiệm, chi phí và rủi ro giữa người bán và người mua trong thương mại quốc tế. Trong đó, FOB, CIF và DDP là ba điều kiện được dùng phổ biến nhất. Chọn sai điều kiện giao hàng có thể khiến doanh nghiệp phải chịu chi phí và rủi ro ngoài dự kiến. Bài viết này phân biệt ba điều kiện FOB, CIF, DDP và hướng dẫn cách chọn điều kiện phù hợp.

1. Incoterms là gì?

Incoterms (International Commercial Terms) do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, quy định rõ: ai chịu chi phí vận chuyển ở từng chặng, ai mua bảo hiểm, ai làm thủ tục hải quan, và rủi ro chuyển giao từ người bán sang người mua tại điểm nào. Incoterms không quy định giá cả, phương thức thanh toán hay thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa — những nội dung này do hợp đồng mua bán quy định.

Phiên bản hiện hành là Incoterms 2020. Khi ghi điều kiện giao hàng trong hợp đồng, doanh nghiệp nên ghi rõ phiên bản (ví dụ: FOB (Incoterms 2020)) và địa điểm cụ thể (ví dụ: FOB Cảng Đà Nẵng).

2. FOB — Giao hàng trên tàu (Free On Board)

Nội dung: Người bán giao hàng khi hàng đã được xếp lên tàu tại cảng xếp hàng đã thỏa thuận. Từ thời điểm đó, rủi ro chuyển sang người mua.

• Người bán chịu: chi phí đưa hàng đến cảng, làm thủ tục xuất khẩu, chi phí xếp hàng lên tàu.
• Người mua chịu: cước vận chuyển đường biển (hoặc đường bộ quốc tế), bảo hiểm (nếu mua), thủ tục nhập khẩu và mọi chi phí sau khi hàng lên tàu.
• Rủi ro chuyển giao: khi hàng đã xếp lên tàu.

Khi nào dùng FOB: người mua muốn tự kiểm soát vận chuyển và bảo hiểm, hoặc người mua có đối tác vận chuyển riêng với giá tốt hơn. FOB phù hợp khi người mua có kinh nghiệm và năng lực tổ chức vận chuyển quốc tế.

3. CIF — Tiền hàng, bảo hiểm và cước phí (Cost, Insurance and Freight)

Nội dung: Người bán chịu chi phí vận chuyển và mua bảo hiểm đến cảng đích đã thỏa thuận. Tuy nhiên, rủi ro vẫn chuyển sang người mua khi hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp — giống FOB.

• Người bán chịu: chi phí đưa hàng đến cảng, thủ tục xuất khẩu, cước vận chuyển đến cảng đích, phí bảo hiểm (mức bảo hiểm tối thiểu theo quy định).
• Người mua chịu: thủ tục nhập khẩu, thuế nhập khẩu, chi phí dỡ hàng và vận chuyển nội địa tại nước nhập khẩu.
• Rủi ro chuyển giao: khi hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp (dù người bán vẫn trả cước và bảo hiểm đến cảng đích).

Khi nào dùng CIF: người bán muốn chào giá trọn gói đến cảng đích để người mua dễ so sánh, hoặc người mua muốn người bán lo phần vận chuyển và bảo hiểm. Lưu ý: mức bảo hiểm tối thiểu theo CIF có thể không đủ cho hàng giá trị cao — người mua nên cân nhắc mua thêm bảo hiểm.

4. DDP — Giao hàng đã nộp thuế (Delivered Duty Paid)

Nội dung: Người bán chịu mọi chi phí và rủi ro để giao hàng đến địa điểm đã thỏa thuận tại nước nhập khẩu, bao gồm cả thuế nhập khẩu và thủ tục nhập khẩu.

• Người bán chịu: gần như mọi chi phí — vận chuyển, bảo hiểm, thủ tục xuất khẩu, thủ tục nhập khẩu, thuế nhập khẩu và giao hàng đến địa điểm cuối cùng.
• Người mua chịu: chủ yếu là nhận hàng tại địa điểm đã thỏa thuận.
• Rủi ro chuyển giao: khi hàng được giao tại địa điểm đích (đã sẵn sàng để dỡ hàng).

Khi nào dùng DDP: người mua muốn nhận hàng tận nơi mà không phải lo thủ tục, thuế hay vận chuyển. DDP đặt gánh nặng lớn nhất lên người bán — người bán phải hiểu rõ thủ tục và thuế nhập khẩu tại nước nhập khẩu, nếu không sẽ gặp rủi ro và phát sinh chi phí lớn.

5. So sánh nhanh FOB – CIF – DDP

6. Doanh nghiệp nên chọn điều kiện nào?

• Người bán muốn đơn giản, ít rủi ro: FOB — trách nhiệm kết thúc khi hàng lên tàu.
• Người bán muốn chào giá trọn gói đến cảng đích: CIF — người bán lo cước và bảo hiểm đến cảng đích, nhưng lưu ý rủi ro vẫn chuyển giao từ khi hàng lên tàu.
• Người mua muốn nhận hàng tận nơi, không lo thủ tục: DDP — nhưng người bán phải nắm chắc thủ tục và thuế nhập khẩu tại nước đến.
• Hàng đi đường bộ Việt – Lào: với vận tải đường bộ, các điều kiện như DAP (giao tại nơi đến) hoặc DDP thường phù hợp hơn FOB/CIF (vốn gắn với vận tải đường biển). Doanh nghiệp nên trao đổi với đơn vị vận chuyển để chọn điều kiện phù hợp với phương thức vận tải thực tế.

Dù chọn điều kiện nào, doanh nghiệp cũng nên ghi rõ điều kiện + phiên bản Incoterms + địa điểm cụ thể trong hợp đồng, và thống nhất với đơn vị vận chuyển về phạm vi dịch vụ tương ứng để tránh hiểu lầm.

Kết luận

FOB, CIF và DDP khác nhau ở mức độ trách nhiệm người bán phải gánh: FOB dừng ở việc xếp hàng lên tàu, CIF thêm cước và bảo hiểm đến cảng đích, DDP bao trọn đến tận điểm giao hàng và thuế nhập khẩu. Hiểu rõ ba điều kiện này giúp doanh nghiệp đàm phán hợp đồng đúng, tính giá đúng và tránh tranh chấp khi có sự cố.

Bài viết liên quan: Thủ tục hải quan xuất khẩu sang Lào · Xuất khẩu đi Lào cần giấy tờ gì?